Melkweg fotograferen is een van de meest indrukwekkende dingen die je met een camera kunt doen. Op een heldere nacht zie je met het blote oog al een lichtstrook van miljarden sterren dwars over de hemel. Met een camera vang je die strook nog veel mooier en gedetailleerder in beeld. Het vraagt wat voorbereiding, de juiste instellingen en een beetje geduld. Maar het resultaat is een foto die je niet snel vergeet.
De beste tijd en plek om de sterrenhemel te fotograferen
De kern van de melkweg is in Nederland en België zichtbaar van ongeveer maart tot en met oktober. De beste maanden zijn mei, juni, juli en augustus. In die periode staat de kern hoog aan de hemel en is hij het helderst. Het tijdstip maakt ook veel uit: ga na middernacht op pad, want dan staat de kern het gunstigst. Kies daarnaast een locatie ver van steden en dorpen. Lichtvervuiling is de grootste vijand van sterrenfotografie. Hoe donkerder de omgeving, hoe meer details je terugziet op je foto. In Nederland kun je denken aan Nationaal Park de Hoge Veluwe of de Waddeneilanden. In de bergen van Noorwegen, IJsland of het Spaanse platteland zijn de omstandigheden nog beter. Controleer ook de maanstand voordat je gaat. Een volle maan verlicht de lucht te veel. Kies bij voorkeur een nacht rondom nieuwe maan.
Welke camera en lens je nodig hebt
Niet elke camera is geschikt voor het vastleggen van de nachtelijke hemel. Je hebt een camera nodig waarbij je zelf de instellingen kunt aanpassen, zoals een spiegelreflexcamera of een systeemcamera. Een smartphone heeft hier in de meeste gevallen niet genoeg aan, al verbeteren apps en nachtmodi steeds verder. De lens is minstens zo belangrijk als de camera zelf. Een groothoeklens is de beste keuze, omdat die een groot deel van de hemel in beeld brengt en tegelijkertijd veel licht doorlaat. Kijk naar een lens met een lensopening van f/2.8 of liever nog wijder, zoals f/1.8. Een vaste statief is geen luxe maar een vereiste: bij belichtingstijden van tien tot vijfentwintig seconden krijg je anders bewegingsonscherpte door je eigen handbewegingen.
De juiste camera-instellingen instellen
Bij het fotograferen van de sterrenhemel draait alles om het binnenlaten van zoveel mogelijk licht in zo kort mogelijke tijd. Stel je ISO in op een hoge waarde, meestal tussen 1600 en 6400. Hoe hoger de ISO, hoe gevoeliger de sensor voor licht, maar hoe meer ruis er ook ontstaat. Probeer een middenweg te vinden die bij jouw camera werkt. Zet de lensopening zo wijd mogelijk open, dus op de laagste f-waarde van jouw lens. De belichtingstijd stel je in op maximaal vijfentwintig seconden. Gebruik je een langere tijd, dan gaan de sterren bewegen op je foto omdat de aarde draait. Een handig hulpmiddel hierbij is de zogenoemde 500-regel: deel 500 door de brandpuntsafstand van je lens. Gebruik je een 24mm lens, dan is de maximale belichtingstijd dus ongeveer twintig seconden. Schakel autofocus uit en stel scherp op oneindig. Doe dit op voorhand, want in het donker is het lastig om goed scherp te stellen.
Apps en voorbereiding die het verschil maken
Goede voorbereiding thuis zorgt ervoor dat je ter plekke niet in het donker rondzoekt. Met apps zoals Stellarium of PhotoPills kun je precies zien waar de kern van de melkweg staat op een bepaald moment en op een bepaalde locatie. Zo kun je van tevoren bepalen in welke richting je moet kijken en welke voorgrond je in beeld wilt hebben. Een interessante voorgrond, zoals een oude kerk, een meer of een bergsilhouet, maakt de foto een stuk spannender dan een lege zwarte rand. Geef je ogen bovendien de tijd om te wennen aan het donker. Na ongeveer twintig minuten zie je aanzienlijk meer details aan de hemel. Neem warme kleding mee, want nachten in het veld zijn vaak kouder dan je denkt. Na het fotograferen kun je de foto’s verder verbeteren met bewerkingssoftware. Verhoog het contrast lichtjes, pas de witbalans aan en haal ruis weg. Zo haal je het maximale uit je nachtopnames.
Veelgestelde vragen
Welke ISO-waarde is goed voor het fotograferen van de nachtelijke sterrenhemel?
Een ISO-waarde tussen 1600 en 6400 werkt goed bij het fotograferen van de nachtelijke sterrenhemel. Hogere waarden laten meer licht binnen, maar zorgen ook voor meer ruis. Experimenteer met je eigen camera om de beste balans te vinden.
Hoe stel ik scherp op de sterren in het donker?
Scherp stellen op sterren doe je door de autofocus uit te zetten en de lens handmatig op oneindig in te stellen. Doe dit al in het daglicht of schemering, zodat je in het donker niet meer hoeft te zoeken.
Wat is lichtvervuiling en waarom is dat een probleem bij sterrenfotografie?
Lichtvervuiling is de kunstmatige verlichting van steden en wegen die de nachtlucht verlicht. Dit maakt het moeilijker om sterren en de melkweg te zien en te fotograferen. Hoe verder je van bebouwing af bent, hoe donkerder de lucht en hoe mooier je foto wordt.
Heb ik een statief nodig voor het fotograferen van sterren?
Ja, een statief is bij sterrenfotografie echt nodig. Bij belichtingstijden van tien tot vijfentwintig seconden ontstaat er anders bewegingsonscherpte door kleine trillingen van je handen. Een stabiel statief zorgt voor scherpe, heldere sterren op je foto.
