De Palatijn is de beroemdste van de zeven heuvels van Rome en geldt als de plek waar de stad is ontstaan. Volgens de Romeinse overlevering stichtte Romulus hier in 753 v.Chr. zijn eerste nederzetting. Vandaag de dag is de Palatijn een van de indrukwekkendste archeologische sites van Rome, waar je de resten kunt zien van primitieve huttten, Republikeinse villa’s en enorme keizerlijke paleizen.

De heuvel ligt centraal in Rome, direct naast het Forum Romanum en boven het Circus Maximus. Een bezoek aan de Palatijn geeft je een uniek overzicht over eeuwen Romeinse geschiedenis, letterlijk gelaagd in de grond onder je voeten.

De geschiedenis van de Palatijn

De Palatijn is bewoond geweest vanaf de vroege ijzertijd, ruwweg de 10e tot 8e eeuw v.Chr. Opgravingen hebben resten van eenvoudige hutten aan het licht gebracht uit die periode. Dit zijn waarschijnlijk de oudste sporen van menselijke bewoning in het latere Rome. De zogenaamde hut van Romulus, die in de oudheid als heilige plek werd vereerd, was op de Palatijn te vinden.

In de late Republiek werd de heuvel een gewilde woonplek voor rijke Romeinen. Denk aan namen als Cicero en Marcus Antonius, die hier villa’s bezaten. De naam “palatium” gaf later het woord “paleis” aan alle Europese talen, een direct bewijs van hoe nauw de Palatijn verbonden raakte met macht en praal.

Onder keizer Augustus, die zelf op de Palatijn was geboren, begon de heuvel zijn keizerlijke karakter te krijgen. Augustus bouwde er een bescheiden woning, vergeleken met wat zijn opvolgers later neerzetten. De volgende keizers overtroefen elkaar met steeds groter en weelderiger bouwwerken. Uiteindelijk bedekte één groot paleizencomplex vrijwel de gehele heuvel.

De keizerlijke paleizen op de Palatijn

De meest zichtbare resten op de Palatijn zijn die van de grote keizerlijke paleizen. Het Domus Flavia en het Domus Augustana, beide gebouwd onder keizer Domitianus aan het einde van de eerste eeuw na Chr., vormen samen een indrukwekkend complex. Het Domus Flavia was de officiële ontvangsthal voor staatsaangelegenheden; het Domus Augustana was de privéwoning van de keizer.

Wat je vandaag ziet zijn voornamelijk bakstenen muren, grote zalen en de resten van een stadion of tuintje, het zogenaamde Hippodrome of Stadion van Domitianus. De muren zijn hoog en geven een goede indruk van de imposante schaal van dit complex. Boven op de Palatijn loopt een wandelpad langs al deze overblijfselen, met uitzicht op het Forum en de stad.

Eerder, onder Tiberius en Caligula, was er al het Domus Tiberiana gebouwd aan de noordwestkant van de heuvel. Dit paleis is grotendeels bedekt door de tuinen die de Farnese-familie er in de 16e eeuw aanlegde: de Horti Farnesiani. Die tuinen zijn een van de vroegste voorbeelden van een botanische tuin in Europa en zijn op de Palatijn nog steeds te zien.

Wat zie je vandaag op de Palatijn?

Bij een bezoek aan de Palatijn in Rome loop je langs een mix van opgravingen, gereconstrueerde muren en rustige paden. Hieronder de belangrijkste plekken:

  • Huttenfundamenten van Romulus: De oudste resten op de heuvel, dichtbij de helling richting het Circus Maximus.
  • Huis van Livia: De woning van de vrouw van Augustus, met bewaard gebleven fresco’s uit de eerste eeuw v.Chr.
  • Huis van Augustus: Deels gerestaureerd, met kleurrijke muurschilderingen. Soms gesloten voor bezoekers; check dit van tevoren.
  • Domus Flavia en Domus Augustana: De grote Flavische paleisruïnes in het centrum van de heuvel.
  • Palatijns museum (Museo Palatino): Een klein museum midden op de heuvel met vondsten uit de opgravingen, van aardewerk tot sculpturen.
  • Horti Farnesiani: De renaissancetuinen bovenop de resten van het Tiberius-paleis, met mooie uitzichten over het Forum.

Praktische informatie voor je bezoek

Het toegangsticket voor de Palatijn geeft je tegelijkertijd toegang tot het Colosseum en het Forum Romanum. Dit gecombineerde ticket koop je het beste online van tevoren via de officiële website van het Parco Archeologico del Colosseo, zodat je geen tijd verliest in de rij. De Palatijn is geopend van zonsopgang tot zonsondergang, maar sluit iets eerder dan het forum eronder.

Reken op minstens anderhalf uur voor de Palatijn alleen, meer als je ook het museum bezoekt. Draag comfortabele schoenen, want de paden zijn onverhard en soms steil. Er is weinig schaduw in de zomer, dus neem water mee en ga bij voorkeur vroeg in de ochtend.

De Palatijn is minder druk dan het Colosseum zelf, maar loopt in het hoogseizoen toch vol. Een bezoek op doordeweekse dagen en vroeg in de ochtend geeft je de beste ervaring. Vanuit de heuvel heb je bovendien een van de mooiste uitzichten op het Forum Romanum, iets wat je vanuit het Forum zelf niet hebt.

De Palatijn is niet zomaar een bezienswaardigheid in Rome. Het is de plek waar de stad letterlijk begon, en waar je in een paar uur wandelen door bijna duizend jaar Romeinse geschiedenis loopt, van de allereerste hutbewoners tot de machtigste keizers ter wereld.