Vaticaanstad ligt midden in Rome en is de kleinste onafhankelijke staat ter wereld. Met een oppervlakte van ongeveer 0,44 vierkante kilometer en een bevolking van slechts enkele honderden inwoners is het tegelijk een staat, een religieus centrum en een van de meest bezochte plekken van Europa. Officieel heet de staat de Staat Vaticaanstad (Italiaans: Stato della Città del Vaticano), en het is de zetel van de rooms-katholieke kerk en de paus.

Wat Vaticaanstad zo bijzonder maakt, is de combinatie van politieke zelfstandigheid en religieuze betekenis. Het ligt volledig omsloten door de Italiaanse hoofdstad Rome, maar valt er juridisch gezien helemaal buiten. Je stapt letterlijk van Italiaans grondgebied over een onzichtbare grens in een aparte staat.

Vaticaanstad en Rome: hoe zit de grens in elkaar?

De grens tussen Vaticaanstad en Rome is voor de meeste bezoekers bijna onzichtbaar. Op sommige plekken ligt een witte lijn of een rij stenen in het plaveisel, maar er is geen douane of paspoortcontrole nodig. Toch is het grondgebied van Vaticaanstad duidelijk afgebakend: het omvat de Sint-Pietersbasiliek, het Sint-Pietersplein, de Vaticaanse Musea, de Sixtijnse Kapel en de pauselijke tuinen.

De Zwitserse Garde bewaakt de ingangen van Vaticaanstad. Dit zijn gewapende wachters in hun kenmerkende geel-blauw-rood gestreepte uniformen. Zij controleren wie het besloten deel van de staat betreedt, zoals de pauselijke appartementen. Het Sint-Pietersplein zelf is vrij toegankelijk voor iedereen.

Wat kun je bezoeken in Vaticaanstad vanuit Rome?

De meeste toeristen die Rome bezoeken, nemen ook Vaticaanstad mee in hun reisschema. De drie grootste trekpleisters zijn de Sint-Pietersbasiliek, de Vaticaanse Musea en de Sixtijnse Kapel. De basiliek is gratis te bezoeken, maar voor de musea betaal je entree. Wie vooraf reserveert, vermijdt lange wachtrijen, want de musea zijn een van de drukste bezienswaardigheden van heel Italië.

De Sixtijnse Kapel, onderdeel van de Vaticaanse Musea, trekt bezoekers van over de hele wereld vanwege de fresco’s van Michelangelo. Het plafond en het altaarstuk “Het Laatste Oordeel” zijn wereldberoemd. Praten en fotograferen zijn er niet toegestaan, iets wat bewakers actief handhaven.

Wie hogere ambities heeft, kan ook de koepel van de Sint-Pietersbasiliek beklimmen. Je kijkt dan uit over Rome en hebt een goed zicht op het Sint-Pietersplein met zijn karakteristieke zuilengalerij, ontworpen door Gian Lorenzo Bernini in de zeventiende eeuw.

De status van Vaticaanstad als staat

Vaticaanstad bestaat officieel als onafhankelijke staat sinds de Lateraanse Verdragen van 1929, gesloten tussen de Heilige Stoel en het Koninkrijk Italië. Daarvoor was de positie van de paus en het kerkelijk grondgebied juridisch onduidelijk na de eenwording van Italië in de negentiende eeuw. Met het verdrag van 1929 erkende Italië Vaticaanstad als soevereine staat, en Vaticaanstad erkende op zijn beurt de Italiaanse staat.

De staat heeft zijn eigen postzegels, zijn eigen bankrekeningen via de Vaticaanse bank (het Instituto per le Opere di Religione), een eigen radiostation (Radio Vaticaan) en een eigen krant (L’Osservatore Romano). Ook geeft Vaticaanstad eigen munten uit in euro’s, die populair zijn bij verzamelaars.

Praktische informatie voor je bezoek vanuit Rome

Vaticaanstad is goed bereikbaar vanuit het centrum van Rome. Metrolijn A heeft een halte bij Ottaviano, op loopafstand van het Sint-Pietersplein. Je kunt ook met meerdere buslijnen komen. Lopend vanuit het centrum van Rome duurt het afhankelijk van je startpunt tussen de twintig en veertig minuten.

  • De Sint-Pietersbasiliek is gratis, maar voor een bezoek aan de koepel betaal je een kleine vergoeding (hoogte varieert; trap is goedkoper dan de lift).
  • De Vaticaanse Musea zijn gesloten op zon- en feestdagen, met uitzondering van de laatste zondag van de maand, wanneer de toegang gratis is.
  • Kleding: schouders en knieën moeten bedekt zijn om naar binnen te mogen. Shorts of een topje zijn niet toegestaan.
  • Reserveer je tickets online, zeker in het hoogseizoen (april tot en met oktober).

Het Sint-Pietersplein is het hele jaar door vrij toegankelijk en op zondagen geeft de paus (of een plaatsvervanger) traditioneel een korte toespraak of zegening vanuit het raam van het Apostolisch Paleis. Dit trekt wekelijks grote menigten.

Vaticaanstad en Rome: twee werelden naast elkaar

Hoewel Vaticaanstad formeel een aparte staat is, is het in de praktijk onlosmakelijk verbonden met Rome. De stad eromheen heeft zijn straatpatroon, zijn winkels en zijn horeca deels op het Vaticaan gericht. De wijk Prati, vlak naast het Vaticaan, staat vol met restaurants, hotels en winkels die bezoekers bedienen. Het is dus makkelijk om een bezoek aan Vaticaanstad te combineren met een dag in Rome zonder dat je speciale voorbereidingen hoeft te treffen.

Vaticaanstad is klein genoeg om in een halve dag de hoofdattracties te zien, maar biedt genoeg diepgang voor wie er meer tijd aan wil besteden. Of je nu komt voor de kunst, de religie of de bijzondere staatkundige situatie: Vaticaanstad in Rome is een plek die je nergens anders ter wereld vindt.